Mysterie van het Ros Beiaard


Het meest ontzagwekkende verhaal uit onze geschiedenis begint op 24 juni. Het is de dag waarop Sint-Johannes de scepter zwaait en de sluier tussen onze wereld en de bovennatuurlijke dunner wordt. Het was op deze memorabele dag dat het Ros Beiaard het levenslicht zag. Kent u de legende van de Vier Heemskinderen nog? 

Pas-Bayard is een klein buurtschap van Oppagne,
een plaats dicht bij Wéris. De steen laat de hoefafdruk zien van het 
Ros Beiaard die met de vier Heemskinderen op zijn rug naar Durbuy sprong. 

In het epische epos van Reinout van Montalbaen (ca. 1350) maken we kennis met de broers Adelaert, Ritsaert, Writsaert en de onstuitbare Reinout. Aan hun zijde galoppeerde geen gewoon paard, maar een beest dat de natuurwetten tartte.

Het Ros was een huiveringwekkende verschijning: een kruising tussen een dromedaris en een draak, gehuld in de onkwetsbaarheid van een mythische eenhoorn. Met zijn reuzenkracht sprong hij over ravijnen waar geen leger hem kon volgen, en zijn adem was zo krachtig dat hij stenen kon verpulveren. Dat was geen toeval. Wie geboren wordt op de heilige jaardag van Johannes, is voorbestemd voor het onmogelijke en beschikt over krachten die het menselijk begrip te boven gaan.

De Magie van de Midzomernacht

Op 24 juni vieren we de geboorte van Johannes de Doper, een dag gehuld in de dampen van brandende vreugdevuren en eeuwenoude rituelen. Ooit was dit het absolute hoogtepunt van het jaar: de midzomerzonnewende, waarbij de zon op haar hoogste punt stond. Hoewel de kalender inmiddels is verschoven naar 21 juni, blijft de mystiek van Sint-Jan onveranderd.

Het is de dag waarop de bladeren draaien en de zon haar kracht begint te verliezen. Men zegt dat de hemelsluizen op deze dag dertig dagen regen - of zonneschijn - kunnen aankondigen. Terwijl de jeugd over het knisperende vuur springt voor geluk, vlechten jonge vrouwen kransen van veldbloemen in de hoop hun grote liefde te strikken. Sint-Jan is niet zomaar een heilige; hij is de machtige beschermer tegen de kwalen van de geest en het lichaam, van knellende hoofdpijn tot de diepste angsten.

Veranderende machten

Begin dit jaar deed ik op dit kanaal al kond van de maatschappelijke veranderingen, maar bovenal van het grote geopolitieke spel. De conjunctie van de planeten Saturnus en Neptunus op exact nul graden gaf aan dat er wel degelijk verschuivingen zouden plaatsvinden. En zo geschiedde: na een hegemonie van 109 jaar door de Verenigde Staten – die in 1917 met eenzelfde conjunctie begon – is dat tijdperk nu verleden tijd. Het Midden-Oosten, met Israël recht tegenover Iran, Pakistan en China, bepaalt nu wat er gaat gebeuren. Net als bij de planeten zijn in de numerologie de cijfers veelzeggend genoeg, met de 9 als sluitstuk: de voltooiing of afsluiting van een periode.

We zien een complete wijziging van de geopolitieke omstandigheden. Juist omdat Saturnus en Neptunus op exact nul graden stonden, geeft dit aan dat de dynamiek nog lang niet is uitgewoed. Rond 21 juli van dit jaar bereikt deze spanning een nieuw hoogtepunt wanneer Jupiter en Pluto de kosmische toon zetten. Zij werken hierin als een katalysator en geven extra kracht aan de strijd om de wereldmacht. De unipolaire wereld met de VS maakt plaats voor een multipolaire orde waarin China de spil wordt. Immers, de Verenigde Staten hebben op alle fronten bakzeil moeten halen in het conflict met Iran, en mogen van geluk spreken met de vasthoudendheid van Israël. Iran legt nu de regels op aan de VS, die als verliezer na 109 jaar met de staart tussen de benen afdruipt. 

De toekomst is aan Iran, Pakistan en China, met hun onomkeerbare, strategische handelsroutes. Deze planetaire uitlijning is wel uiterst zeldzaam. Aan het begin van de 16e eeuw vond een vergelijkbare constellatie plaats, waarna de Zijderoute transformeerde. 

Nu loopt deze nieuwe route dood bij de grenzen van de Europese Unie. De keuze is aan Brussel, want de EU is momenteel te zwak of te verdeeld om een mondiale speler te zijn. De Unie zal wel móéten besluiten om met China samen te werken binnen dit veelbelovende, mondiale en technocratische netwerk.

Of de gevestigde westerse orde het nu leuk vindt of niet: de overgang naar Pluto in Waterman is ingezet. Net als in de roerige jaren zestig, toen de buitenplaneten de aardse verhoudingen ook al stevig aan de tand voelden, staan we aan de vooravond van een onomkeerbare cultuuromslag. De oude machten kunnen proberen de controle te behouden door vast te houden aan traditionele olie- en gaslijnen, maar de stroom zoekt in het nieuwe netwerktijdperk allang zijn eigen weg. Het is de ultieme kosmische herhaling van de profetische woorden van Bob Dylan: The times they are a-changin’. Wie nu niet meezwemt, zinkt als een steen.

Tussen Stonehenge en Wéris

Traditioneel is 21 juni de langste dag van het jaar en dat is ditmaal niet anders. Het zomersolstitium valt ditmaal om 10.25 uur in de ochtend. Dan bereikt de zon het meest noordelijkste punt ten opzichte van de aarde. 
Voor wie de zon ziet opkomen, wordt de ongelooflijke precisie van onze voorouders zichtbaar.  

De megalithische stenen van het Engelse Stonehenge en het Belgische Wéris staan over een afstand van tientallen kilometers in één perfecte lijn met de opgaande zon.

In Wéris wordt dit astronomische vernuft geflankeerd door duistere legendes. Hoog op de heuvelrug waakt de Pierre Haina, ook wel de 'Steen der Voorouders' genoemd. Volgens de overlevering fungeert deze rots als een kurk op een schacht die rechtstreeks naar de hel leidt. Om de duivel beneden te houden, kalken de bewoners van Wéris de steen jaarlijks wit - een kleur waar de duivel een diepe afkeer van zou hebben. 

Vlakbij ligt het Bed van de Duivel (Lit du Diable), een plat rotsblok met een natuurlijke hoofdsteun. Hier zou de duivel uitrusten van zijn nachtelijke wandelingen voordat hij bij het ochtendgloren weer door de schacht onder de witte steen naar de onderwereld verdwijnt. De kortste nacht blijft zo een magisch samenspel van licht en duisternis.

Het Vonnis van de Schepenbank

De rechtszaal van de schepenbank in Valkenburg ademde de geur van natte kleding, brandend kaarsvet en angst. Achter een zware eikenhouten tafel zaten de schepenen: rijke, onwrikbare heren in statige zwarte gewaden. Aan het hoofd zat de schout, zijn blik koel en triomfantelijk. De bekentenis was immers binnen. Joost en Mees stonden blootsvoets voor de tafel, hun lichamen getekend door de dagen in de kerker. De grendels van de duimschroeven hadden hun diepe sporen achtergelaten. "Joost van Schinveld," las de griffier met monotone stem voor van de perkamenten rol. 

"Gij hebt bekend de goddeloze eed te hebben gezworen. Gij hebt bekend te rijden op de satansbokken naar de wijnkelders van Keulen. En gij hebt bekend, tezamen met de bende van de gevreesde Zwarte Kapitein, de heilige goederen van de abdij te hebben ontvreemd."
"Ik had honger, heer..." prevelde Joost met droge lippen. "Mijn kinderen..."
"Stilte!" snauwde de schout. "De honger van het lichaam rechtvaardigt de verkoop van de ziel aan de duivel niet. Maar de schepenbank is genadig. Omdat gij de namen van uw medeplichtigen hebt genoemd, zal de beul u een bittere dood op de brandstapel besparen."

Joost keek opzij naar Mees. Zijn broer staarde wezenloos voor zich uit. Onder de brute martelingen van de voorbije nacht had Joost de namen van zijn neven en de smid uit het dorp genoemd. Een leugen, puur om de ijzeren scheenbeengesp van de beul te laten stoppen. Het schuldgevoel brandde harder in zijn borst dan de pijn in zijn ledematen.

 

De schout stond op en hief de staf van justitie. "Het vonnis is geveld. Gij zult worden overgebracht naar de galgenberg op de hei. Aldaar zult gij door de scherprechter met het koord aan de galg worden verhangen, tot de dood er op volgt. Uw lichamen zullen blijven hangen als lokaas voor de vogels en als afschrikwekkend voorbeeld voor eenieder die de wetten van de Keizer en God tart." Mees begon zachtjes te huilen. 

Joost sloot zijn ogen. De hallucinatie van de vliegzalf was een mooie droom geweest. De werkelijkheid van het Oostenrijkse recht was een ijskoude strop. Toen ze door de wachters de rechtbank uit werden gesleept, zag Joost in de schaduw van de gang een man met een zwarte hoed staan. De man knikte hen nauwelijks merkbaar toe. Was het de échte kapitein? Of was het de schim van de duivel, die lachend toekeek hoe de rechters het moordwerk voor hem opknapten?

De Vlucht over het Groene Graf

Het varkensvet in het stenen potje rook muf, doordrenkt met de bittere geur van wolfskers en gedroogde bilzekruid. Joost keek met trillende vingers naar zijn broer Mees. Buiten gierde de wind over de Limburgse heuvels, diep in het holst van de nacht op Oostenrijks grondgebied.
"Smeer het op je polsen en in je nek," fluisterde Mees, terwijl hij zijn eigen armen hardhandig inwreef met het groenige goedje. "Zonder de zalf pakt de bok je niet. Dan blijf je aan de grond genageld als een lamme os, terwijl de schout op de loer ligt." Joost slikte de brok in zijn keel weg. Ze waren geen moordenaars. Ze waren wevers met lege magen. Hun kinderen schreeuwden al weken om brood en de heren van de schepenbank hieven alleen maar méér belasting. De bende had goud beloofd. Goud dat verborgen lag in de rijke abdij, mijlenver over de grens.
Hij doopte zijn vingers in de vliegzalf. De substantie voelde ijskoud aan op zijn huid, maar al snel begon zijn nek heet te gloeien. Zijn hart sloeg op hol.
"Spreek de eed," commandeerde Mees, wiens ogen in het kaarslicht plotseling onnatuurlijk groot leken. Joost sloot zijn ogen en prevelde de verboden woorden: "Over huis, over tuin, over staak, en dat tot Keulen in de wijnkelder!"

De wereld begon te tollen. De muren van de armoedige leemhut leken vloeibaar te worden. Joost voelde een intense gewichtloosheid in zijn benen. De grond onder zijn voeten verdween. Met een harde ruk werd hij meegezogen, de gitzwarte nacht in. Hij vloog. Onder hem gleden de daken van Schinveld voorbij als kleine speelgoedblokjes. De wind sneed in zijn gezicht, en vlak naast hem hoorde hij het zware, ritmische snuiven van een gedaante met enorme, gekromde horens. Een zwarte bok droeg hem door de wolken, sneller dan de storm. In de verte glansde de Maas als een zilveren lint en aan de horizon glimpten de spitse torens van Keulen al in het maanlicht. Geen honger meer. Geen schout. Alleen de absolute vrijheid van de lucht.

Met een luide klap sloeg de zware houten deur van de kerker dicht.
Joost schrok wakker. De ijzige wind en de vliegende bok waren verdwenen. Hij lag op de ijskoude, vochtige stenen vloer van de schepenbank in Valkenburg. Zijn hele lichaam deed pijn. Aan de muur hingen de ijzeren kettingen en de duimschroeven van de beul nog na te zwaaien.
In de hoek zat Mees, lijkbleek en met gebroken vingers. De schout stapte naar voren, een glimlach op zijn gezicht en een ganzenveer in zijn hand. "Dus," sprak de schout met een ijzige stem, "je bekent dat je met de duivel op een bok naar Keulen bent gevlogen met behulp van de heksenzalf?"
Joost keek naar de pijnbank en toen naar zijn broer. De hallucinatie van de zalf was allang uitgewerkt, maar de bittere realiteit was begonnen.

Oorlog in de kapel

Terwijl de angst voor de duivelse ruiters de nachten beheerste, zocht het achttiende-eeuwse volk overdag wanhopig naar goddelijke tegenmacht. De koortsachtige Mariaverering bereikte in deze decennia haar absolute kookpunt. Pelgrims stroomden bij honderden naar miraculeuze beelden en heilige bronnen om redding af te dwingen van Maria, de Koningin van de hemel. 

Er deden verhalen de ronde over opzienbarende wonderen, blinden die weer zagen en doodzieken die genazen na een gebed bij Onze Lieve Vrouw als tastbaar bewijs dat God zijn volk niet had verlaten. 
Maar de Bokkenrijders zochten de confrontatie met het heilige juist op. In de schaduw van de nacht verzamelden zij zich in afgelegen heiligdommen, zoals de achthoekige Mariakapel in Urmond. Volgens de gitzwarte overlevering eisten de bendeleiders daar een heiligschennende eed: nieuwe leden moesten met hun voet op het beeld van Maria gaan staan om God en al zijn heiligen plechtig af te zweren. Zo werden de Limburgse kapelletjes het bloedige decor van een spirituele oorlog, waarin de vrome hoop op een Maria-wonder rechtstreeks botste met de duistere, menselijke realiteit van de Bokkenrijders.