Intergenerationeel trauma

De sociale opstand tegen de elite en de gevestigde orde werd in de 18e eeuw in het Limburgse heuvelland tussen Roer en Maas met de Bokkenrijders hardhandig neergeslagen. Angst, armoede en ongelijkheid waren aan de orde van de dag, versterkt door een falend rechtssysteem.

De kerk en de schouten van de diverse mogendheden geloofden destijds echt dat bokken door de lucht konden vliegen. Het was een duivels dilemma dat zich afspeelde rond slechts een handvol echte boeven die uit pure wanhoop handelden. Vele onschuldigen werden genadeloos gemarteld en geëxecuteerd via de galg of de brandstapel. 

De heksenjacht van twee eeuwen eerder, die ook in Limburg extreme vormen aannam, kwam bij de kerk en het recht weer bovendrijven. Alleen werd de bezem die destijds werd gebruikt om het straatje schoon te vegen, nu vervangen door bokken die voorheen zo vredig in de groene wei graasden.
 Na de veroordelingen en de daaropvolgende executies bleven de families berooid achter in pure armoede. Bezittingen werden geconfisqueerd en openbaar verkocht. De opbrengst hiervan vloeide rechtstreeks in de zakken van de schouten, de beulen en de overheden.

We spreken over de periode van 1740 tot 1785. Pas tweehonderd jaar later is het psychische juk bij de nakomelingen definitief afgeworpen. Nooit is er enig eerherstel of compensatie geweest, omdat overheden met deze institutionele tunnelvisie een handig verdienmodel hadden gevonden om gelden binnen te harken. Ook de rol van de kerk was zeer discutabel. Het pact met de duivel werd geassocieerd met een bok die met boven zintuiglijke zalf door de lucht kon vliegen. Men sprak van godslastering, waarna de hele familie werd uitgesloten van het sociale en kerkelijke leven. Moeders met kleine kinderen vertrokken naar andere streken en veranderden in veel gevallen hun achternaam. Het duurde zes generaties voordat de cirkel van armoede en vernederingen werd doorbroken en de sociale misstap van de overheid ijlde ruim 150 jaar na.


Was het niet Mark Rutte die op zijn vertrouwde fiets de bezem en de bok weer helemaal in beeld bracht? Een fiets die symbool stond voor de gewone man, maar ondertussen kwamen na de Bulgarenfraude de duimschroeven direct weer tevoorschijn toen duizenden onschuldige gezinnen op de zwarte fraudelijst werden gezet. Dit gebeurde puur op basis van nationaliteit of een klein foutje bij het invullen van formulieren. De vergelijking tussen de Bokkenrijders en het Toeslagenschandaal is treffend: in beide gevallen werden onschuldige burgers als crimineel bestempeld en financieel geruïneerd. Het enige verschil is dat er nu wel erkenning en een vorm van compensatie is. De psychologische vernietiging vormt in beide tragedies de rode draad. Het diepe wantrouwen tegen de staat groeit enorm en dat ebt voorlopig niet weg. Nu heeft de overheid tenminste schuld bekend, wat in het Limburgse van de 18e eeuw nooit is gebeurd.

De feodaal en vanuit tunnelvisie aangestuurde overheid zorgt er nu voor dat het herstel astronomische vormen aanneemt. Waar het Toeslagenschandaal ooit begon met een geschatte fraude van circa 1,5 miljard euro, is de hersteloperatie voor de gedupeerde ouders inmiddels uitgelopen naar ruim 11,5 miljard euro. Dat is nagenoeg het tienvoudige om de eigen puinhoop op te ruimen. Het is het schoolvoorbeeld van een falend overheidsbestuur waarbij miljarden wegstromen naar het in stand houden van het eigen bureaucratische apparaat.


De effecten op de lange termijn – zoals de jeugdzorg bij de vele uithuisplaatsingen, inclusief de nazorg vanwege arbeidsongeschiktheid en extreme stress – lopen geruisloos op naar de 25 miljard euro. Er werd een wantrouwend controleapparaat opgetuigd dat onze samenleving, met Rutte op de bok, klauwen met geld kost. Geld dat Rutte achteraf gezien beter in defensie had kunnen steken voor hoogwaardige radarsystemen, drones en militaire nachtkijkers uit eigen land.


Zelfs de rechterlijke macht deelde destijds in de visie van Rutte en stuurde de ouders telkens verder het bos in of terug naar af. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, de hoogste bestuursrechter, koos immers blind de harde lijn van de Belastingdienst. De overheid had lering kunnen trekken uit de Limburgse drama’s, maar keek, zoals zo vaak, de andere kant op. De patronen van een falend overheidsbestuur inclusief de rechtspraak laten daardoor opvallende overeenkomsten zien. De meedogenloze machine die ooit jacht maakte op vermeende heksen en Bokkenrijders, ging nu opnieuw op jacht naar fraudeurs, waarbij onschuldige burgers werden vermorzeld.


Het Toeslagenschandaal laat zien dat de rechtsstaat geen vaststaand feit is, maar een uiterst kwetsbaar schild. Zodra de overheid regeert vanuit geïnstitutionaliseerd wantrouwen en rechters veranderen in systeemambtenaren, is de burger vogelvrij. De schouten uit de 18e eeuw handelden uit materiële corruptie en de moderne autoriteiten uit een bureaucratische tunnelvisie. Het resultaat voor het slachtoffer bleef echter exact gelijk. Een verwoest leven en een diep wantrouwen tegen de overheid dat nog generaties lang zal naklinken.

September aan zet

De zevende maand van de oude Latijnse kalender werd septem genoemd.
 Het jaar duurde toentertijd, zonder januari en februari, slechts tien maanden. Binnen onze huidige Gregoriaanse kalender is het de negende maand en volgens de numerologie brengt deze maand verandering, voltooiing en vernieuwing met pieken en dalen.

Het weer heeft zijn charmes met warmte en frisheid. Ook de natuur biedt volop vruchten die rijp zijn om geplukt te worden. Dat geeft ons de noodzakelijke vitaminen om op krachten te komen. Die extra weerstand hebben we hard nodig voor de komende periode die steevast op ons afkomt.
Op de derde dinsdag van de maand volgt immers de presentatie van de regeringsnota. De burgerij bevindt zich momenteel in een spagaat die pijnlijk veel doet denken aan het feodale tijdperk. Een flinke dosis vitaminen is dan ook geen overbodige luxe om deze Haagse boodschap te kunnen verwerken.


Ondertussen laten de planeten Mars en Jupiter zich prachtig zien, terwijl Neptunus en Saturnus op de achtergrond ook even komen buurten. Op de Nonae, de vijfde dag van de maand, ‘wordt bewezen wat voor soort maand het zal wezen’. Deze weerspreuk laat ons nu nog even in het ongewisse. Een dag voor de volle maan treedt op de 25e van deze maand de Haagse singer-songwriter Mark Lavender op in het Leidschendamse Duivenvoorde. Dat belooft een spektakel te worden met een onvergetelijke, eigentijdse sound uit de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw. De verbinding tussen de artiest en het publiek is altijd optimaal. Dit heeft uiteraard ook te maken met de planeet Mercurius, die juist het communicatieve aspect harmonieus laat verlopen.

We gaan ervoor!

Energetische krachten

Onze trouwe begeleider de maan, zorgt binnenkort weer voor spektakel. Komende vrijdag 28 augustus is het niet alleen volle maan, er vindt ook een gedeeltelijke maansverduistering plaats. Wie dit natuurverschijnsel wil bewonderen, moet wel vroeg uit de veren. Rond zes uur 's ochtends trekt de maan door de schaduw van de aarde. 

Deze volle maan staat in het gevoelige dierenriemteken Vissen en staat van oudsher ook wel bekend als de Sturgeon Moon (Steurmaan). 

Astrologisch gezien luidt deze verduistering het einde van een periode in, wat kan zorgen voor extra emotionele gevoeligheid. 
In het verleden zorgde dit fenomeen echter voor heel andere emoties. Zo maakte Columbus in 1504 dankbaar gebruik van een totale maansverduistering om de inheemse bevolking van Jamaica de stuipen op het lijf te jagen voor voedsel. En in 1453 stortte de moraal van de verdedigers in Constantinopel volledig in toen de maan verduisterde, wat het einde van het Byzantijnse Rijk inluidde. Gelukkig bracht de maan niet alleen angst. De Griekse filosoof Aristoteles gebruikte de ronde schaduw van de aarde op de maan juist als hét bewijs dat onze planeet rond is. Wat voor bijzondere gebeurtenissen er komende vrijdag op ons wachten, weten we nu nog niet. Maar dat er energetisch gezien een nieuwe cyclus start, is een feit.

Mundus Patet

Het was de vierentwintigste augustus en Rome hield de adem in. Gisteren brandde het vuur van Vulcanus, vandaag opende plotseling de aarde. De zware, heilige sluitsteen van het Volcanal werd langzaam weggesleept.

 Een gapend zwart gat keek de doodsbange toeschouwers aan. 

De Mundus Patet ofwel de poort naar de onderwereld stond wagenwijd open. Koude, ijzige lucht ontsnapte uit de diepte en verdreef de warme zomergloed.
 Priesters wierpen offers van graan en bloedrood fruit in de duisternis. Onzichtbare schimmen van de doden glisten omhoog, hongerig en vrij. Geen soldaat mocht vechten, geen geliefden mochten vandaag trouwen.
 Het was Pluto en die regeerde de stad vanuit de schaduw. Rome behoorde immers toe aan de doden en het occulte.

Vulcanalia

De augustuszon brandde onbarmhartig boven het Forum Romanum. Buiten de heilige stadsmuren, bij het openluchtaltaar van het Volcanal, dromde de menigte samen.
 Het was de drieëntwintigste dag van de maand: de Vulcanalia was aangebroken.
 De hitte in de stad was verstikkend en de angst voor een allesverwoestende brand hield de Romeinen opvallend in haar greep.


 Graanschuren stonden boordevol geoogst koren. Immers, één vonk van de vuurgod kon alles in de as leggen. De priester streek met zijn hand over de ruwe steen van het altaar en prevelde een bezwering. 

Mannen en vrouwen stapten naar voren met offers in hun handen. Kleine, spartelende vissen, vers gevangen uit de Tiber, werden in de laaiende vuren geworpen. ‘Neem dit leven, Vulcanus, en spaar onze huizen’, klonk het monotoon door de rook. Het knisperen van de offers mengde zich met het verre, doffe gerommel van de aarde. Zelfs de keizer had die ochtend nog offers gebracht om de grillige godheid gunstig te stemmen. Iedereen wist dat de smid onder de Etna druk doende was en dat hij door zijn woede steden kon verzwelgen. 

De rookpluimen stegen recht omhoog naar de strakblauwe hemel, als een breekbaar pact tussen mens en vuur. 

De vlammen doofden langzaam en lieten slechts gloeiende as achter. Voor dit jaar was de destructieve kracht van de god getemd, zo hoopten de Romeinen vurig.

Immers diep onder de Etna gonsde een helse wereld. Rode lavastromen verlichtten de gigantische, duistere grot. Oorverblindend lawaai van zware hamerslagen denderde rond. Samen met de eenogige Cyclopen zweette de misvormde god. Reusachtige blaasbalgen joegen de temperatuur angstaanjagend hoog op. Elke klap op het aambeeld deed de aarde boven hen trillen.
Werd de oven te heet, dan spuwde de vulkaan vuur en as. Bovengronds hielden de stervelingen hun adem in. In deze diepte heerste de brute, destructieve kracht. Vulcanus regeerde over de flinterdunne grens van totale chaos.

Vliegende bokken en moordende bendes

Een bloederige echo door de tijd
 
De Bokkenrijders die in de jaren 1740-1785 het Limburgse heuvelland in rep en roer zette waren in werkelijkheid geen vliegende duivelsaanbidders, maar een wanhopige groep jonge inbrekers en straatrovers. In een tijd van bittere armoede probeerden zij simpelweg te overleven. 

Hun daden werden door een paranoïde rechtssysteem opgeblazen tot bovennatuurlijke proporties, geleid door drie iconische figuren: de Kapitein (dokter Kirchhoffs als het vermeende brein), de Luitenant (de harde uitvoerder) en de Jager (drossaard Clercx, de meedogenloze wetshandhaver). Eeuwen later vond deze dynamiek een lugubere echo in de moderne geschiedenis: de Bende van Nijvel.

Waar de Bokkenrijders handelden uit honger, sloeg de Bende van Nijvel in de jaren '80 een heel andere, bloederige wond in de Belgische samenleving. Tussen 1982 en 1985 terroriseerde deze bende het land met extreem gewelddadige overvallen op Delhaize-warenhuizen. Wat begon als diefstal van wapens, ontaardde in nietsontziend geweld. In totaal vielen er 28 onschuldige slachtoffers, waaronder kinderen.


Het meest ijzingwekkende aspect was de militaire precisie van de bende. De financiële buit was vaak opvallend laag, maar de focus op dood en verderf des te groter. Dit voedde de theorie dat het de bendeleden niet om geld te doen was, maar om het creëren van totale maatschappelijke chaos en politieke destabilisatie tijdens de Koude Oorlog.


Net zoals de Bokkenrijders destijds ongrijpbaar leken door angst, bleef de Bende van Nijvel gehuld in een mist van paranoia. Het dossier groeide uit tot het grootste trauma van de Belgische justitie. Een aaneenschakeling van blunders, ruziënde politiediensten en geruchten over manipulatie vanuit de Rijkswacht zorgden voor totale verlamming. Tot op de dag van vandaag is er nooit één dader veroordeeld. De iconische dader-triade van Nijvel — 'De Reus', 'De Killer' en 'De Oude' — heeft, net als de Kapitein en Luitenant van de Bokkenrijders, hun definitieve geheimen mee het graf in genomen. Bij beide bendes heeft de rauwe realiteit de officiële geschiedschrijving ingehaald. Ze blijven voor altijd symbool staan voor de diepste maatschappelijke crisissen van hun eigen tijdperk.

Kosmisch spektakel

De zinderende hitte van de zomer hangt zwaar boven ons  land. Augustus is aangebroken, de maand waarin de zon als een koning op zijn troon zit en de aarde overgiet met een felle, gouden energie. De bevolking zoekt de schaduw op, maar diep van binnen voelt iedereen een onrustige tinteling. De kosmische Leeuwenpoort staat wijd open en een onzichtbare sluis van puur licht dwingt ons om recht in de spiegel te kijken. Wie ben je echt als alle maskers afvallen is de prangende vraag.


Halverwege de maand houdt de wereld plotseling haar adem in. Overdag wordt het sissend donker wanneer de maan traag voor de zon schuift. Een diepe zonsverduistering werpt een mysterieuze schaduw over het land. Dit voelt als een kosmische adempauze, een resetknop die met een luide klik wordt ingedrukt. Oude zekerheden brokkelen in het duister geruisloos af. Maar het echte vuurwerk komt aan het einde van de maand.
 In de kosmische coulissen staat Vulcanus op, de grote smid van de goden. Hij kijkt naar de intense hitte die de zon en de verduistering achterlaten ofwel het vloeibare, ruwe materiaal van de menselijke ziel. Vulcanus stroopt zijn mouwen op, neemt zijn zware, hemelse hamer in de hand en blaast het vuur in zijn smidse hoog op.


Rond de naderende maansverduistering slaat hij genadeloos toe. De trillingen zijn voelbaar in de lucht als verre donderslagen. Mensen reageren met plotselinge, vurige emoties. De innerlijke vulkanen barsten uit omdat men te lang de eigen waarheid heeft ingehouden. Maar Vulcanus slaat niet om te vernielen. Hij slaat om te vormen. Wat slap en onoprecht is, wordt weg gehamerd. Wat puur en authentiek is, wordt onder de hoge druk gesmeed tot glanzend goud.
Wanneer de maand ten einde loopt en de nachtelijke hemel oplicht met een hoeveelheid vallende sterren, gaat de storm langzaam liggen. De zware hitte maakt plaats voor de frisse, heldere lucht van de vroege herfst. We kijken elkaar aan en zien dat er iets is veranderd. We zijn lichter, sterker en klaar voor een nieuw begin. Gesmeed door het vuur van augustus.